Kultura i historia regionu


Obszar posiada wielowiekowe tradycje i oferuje różnorodne możliwości spędzania wolnego czasu. Odwiedzając gminy Blisko Krakowa, nie można pominąć ich głównych miejscowości, stanowiących siedziby lokalnych władz samorządowych. Warto jednak również poszukać skarbów historii, kultury i przyrody w mniejszych miejscowościach.
I tak, w samym Czernichowie należy wspomnieć o założonej w 1860 roku przez Krakowskie Towarzystwo Gospodarczo Rolnicze Szkole Praktycznej Gospodarstwa Wiejskiego, kształcącej rolników aż po dziś dzień. Szkoła (jej współczesna nazwa to Zespół Szkół Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego) mieści się w dawnym zespole dworskim (składającym się z budynku dworu, lamusa, budynków gospodarczych, starej elektrowni, domu nauczyciela i budynków mieszkalnych) pochodzącym z połowy XIX wieku, otoczonym ogrodem botanicznym i zabytkowym parkiem. Czernichów jest również kolebką wiejskiej spółdzielczości – to tu w 1890 roku profesor Franciszek Stefczyk założył pierwszą w Galicji Spółdzielczą Kasę Oszczędności i Pożyczek. Z kolei w okolicy Czernichowa należy zwrócić uwagę na lokowaną w 1319 roku wieś Kamień, która od XV w. była własnością zakonu kanoników laterańskich, mającego tu wciąż swoją siedzibę. Warto wiedzieć, że na terenie Wołowic znaleziono pochodzące sprzed blisko 11 tys. lat paleolityczne kopalnie krzemienia i ślady osadnictwa, wieś Rybna posiadała przywilej dostarczania ryb na wawelskie stoły, a cała okolica słynie z wyrobów wikliniarskich. Wędrując po gminie Czernichów, koniecznie trzeba wybrać się na spacer po Ścieżce Ornitologicznej, gdzie schronienie znajduje ponad 130 gatunków ptaków.
Mogilany do końca XII wieku były miejscem stacjonowania straży królewskiej. Stanowiły tzw. włości wielkopańskie i należały do wielu właścicieli, z których warto wspomnieć o wojewodzie sandomierskim, Wawrzyńcu Spytku Jordanie oraz o rodzinie Konopków. Ten pierwszy w 1560 r. wybudował drewniany, podmurowany pałac i otoczył go pięknym ogrodem oraz parkiem widokowym. Ich pozostałości, np. Aleję Grabową, można podziwiać po dziś dzień, choć na miejscu dawnego dworu w XVII wieku wybudowano nowy, murowany, kilkukrotnie przebudowywany. Z kolei ród Konopków władał Mogilanami od 1802 roku aż do wybuchu II wojny światowej, a jego kolejni przedstawiciele zasłynęli wprowadzaniem nowoczesnych rozwiązań w rolnictwie np. produkcji maszyn rolniczych. Po II wojnie światowej mogilańskie dobra rozparcelowano, a dwór w 1967 r. przekazano PAN. Obecnie mieści się tu ośrodek konferencyjny. W centrum Mogilan warto zwrócić uwagę na kościół wybudowany w XVII wieku przez Mikołaja Borka, a później dwukrotnie przebudowywany. Świątynia mieści w sobie unikalny w skali europejskiej, późnobarokowy ołtarz w kształcie serca.
Bogata historia Skawiny związana jest z dziejami opactwa tynieckiego i królewskiego miasta Krakowa. Od XI wieku tereny Skawiny i jej okolic stanowiły własność tynieckiego opactwa benedyktynów.Od XIII wieku wiódł tędy szlak solny z Bochni i Wieliczki na Śląsk. Strategiczne położenie Skawiny względem Krakowa zadecydowało o lokacji pogranicznego miasta, której dokonał król Kazimierz III Wielki w dniu 22 maja 1364 r. Do XVI wieku miasto rozkwitało. Podczas potopu szwedzkiego i konfederacji barskiej uległo znacznym zniszczeniom, co niekorzystnie wpłynęło na jego dalsze losy i zakończyło okres dobrobytu. Obecny, przemysłowy charakter Skawiny zapoczątkowała w końcu XIX w. budowa linii kolejowej łączącej Kraków z Oświęcimiem. Kolejnym silnym bodźcem rozwojowym miasta była decyzja władz komunistycznych o budowie na jego obrzeżach elektrowni i huty oraz rozbudowie infrastruktury mieszkaniowej i komunikacyjnej. Warto tu zobaczyć Ratusz, Park Miejski z Pałacykiem „Sokół”, kościoły: pw. Świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza oraz pw. Ofiarowania NMP. Bogate zbiory dotyczące historii i kultury regionu posiada Muzeum Regionalne w Skawinie oferujące całą gamę zajęć edukacyjnych. Wiele ciekawych obiektów dziedzictwa kulturowego znajduje się w miejscowościach składających się na gminę Skawina. I tak w Woli Radziszowskiej i Krzęcinie stoją zabytkowe kościoły zaliczone do Szlaku Architektury Drewnianej, w obu miejscowościach znajdują się izby regionalne,w których zgromadzono eksponaty dokumentujące życie wsi sprzed kilkudziesięciu lat. Z kolei w Jurczycach działa Izba Pamięci Rodu Hallerów i Hallerczyków. W Jurczycach oraz w Polance Hallera znajdują się dworki należące niegdyś do rodziny Hallerów, zaś w Radziszowie cieszy oko niedawno wyremontowany dwór Dzieduszyckich. W Woli Radziszowskiej można zobaczyć Prehistoryczną Osadę Łużycką działającą pod auspicjami Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Jest ona rekonstrukcją wioski łużyckiej sprzed 3000 lat, z epoki brązu i stanowi efekt kilkuletniej pracy z zakresu archeologii doświadczalnej.
Świątniki Górne to jedna z najstarszych miejscowości południowej Małopolski, której historia, od co najmniej siedmiu wieków związana jest z rzemiosłem metalowym. W XI wieku, po założeniu w 1000 roku biskupstwa krakowskiego, mieszkańcy wsi Górki otrzymali przywilej służby w Katedrze Wawelskiej i zaszczytne miano świątników wawelskich. Do ich obowiązków należała posługa w katedrze, trzymanie straży nad skarbcem królewskim, a od 1521 r. dzwonienie dzwonem Zygmunta. Remontowali także i sami wykonywali metalowe elementy zabezpieczające Katedrę, co zapoczątkowało tradycję przekazywaną z pokolenia na pokolenie. Świątniczanie sławę zyskali, wykonując solidne kłódki, kunsztowne zamki oraz wspaniałe zbroje husarskie i białą broń. Świadectwa tej ciekawej historii można zobaczyć w Muzeum Ślusarstwa im. Marcina Mikuły, które ma swą siedzibę w budynku Cesarsko-Królewskiej Szkoły Ślusarskiej wybudowanym w stylu architektury galicyjskiej. Mieszkańcy Świątnik wielką czcią otaczali osobę św. Stanisława ze Szczepanowa i św. królową Jadwigę. Według tradycji królowa obdarowała podkrakowską wioskę przywilejami i prawami. Na przełomie XVI i XVII wieku z inicjatywy świątników wawelskich - strażników grobu św. Stanisława-w Świątnikach ufundowano kaplicę pod wezwaniem świętego patrona wsi, a kościół pod wezwaniem św. Stanisława poświęcono w 1858 r. Warto w jego wnętrzu zobaczyć elementy wyposażenia, szczególnie dwa barkowe ołtarze przywiezione tu z Katedry Wawelskiej.
Piękno krajobrazu dziedzictwa zabytków na obszarze Blisko Krakowa to poza kościołami, i dworami, już niemal nieobecne drewniane chałupy, ale też krzyże i przydrożne kapliczki, świadkowie przemijającego świata.Warto także zwrócić uwagę na odbywające się w omawianych gminach cykliczne imprezy, przyciągające coraz większą ilość uczestników. Mowa tu na przykład odbywającym się w maju Międzynarodowym Biegu Skawińskim czy wrześniowym Ogólnopolskim Spływie Kajakowym Wisłą na trasie Czernichów – Kraków.
Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszego serwisu. Jeśli nie chcesz, aby pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.